Loron 4 Fulan Setembru Fo Lisaun Ba Povu TL Halo Refleksaun

DILI, STLNEWS.co – Loron 4 fulan Setembru tinan 1999 fo lisaun ba povu no ukun nain sira atu bele halo refleksaun ba an nuudar povu no estadu.

Kestaun nee hato’o husi Prezidente Bankada FRETILIN Francisco Miranda Branco ba jornalista iha Komite Sentral FRETILIN (CCF – sigla portugues) Sabadu nee (04/09/2021) liu husi konferensia imprensa hatete, loron ohin loron istoriku ida neebe mak rejista istoria Timor Leste nian.

Prezidente Bankada FRETILIN nee dehan, loron 4 fulan Setembru tinan 1999 Sekretariu Jeral Nasoen Unidas Kofi Anan mai publika rezultadu konsulta popular loron 30 fulan Agostu neebe mak povu tomak fo sira nia votus hodi reafirma vontade povu nian, neebe iha loron 28 fulan Novembru tinan 1975 FRETILIN unilateralmente interfreta vontade povu nian halo deklarasaun Unilateral Independensia Republika Demokratika Timor Leste nian.

“Ida nee mak ohin ami konvida maluk sira atu mai selebra hamutuk loron importante nee, loron importante nee tenke fo lisaun ba ita hotu Patriota, Nasionalista povu Timor Leste laran tomak, atu ita bele halo pausa hodi halo refleksaun nuudar povu nuudar estadu ba saida mak ita deside hamutuk tiha ona liberta ita nia patria husi jogu kolonial nia, agora iha prosesu kontrusaun estadu, uluk ita hamutuk ita bele liberta ita nia rai no agora prosesu konstrusaun estadu nia, ezije ita hamutuk nafatin, hamutuk iha diferensia nia laran, no hamutuk laos hotu – hotu hanoin hanesan deit, hamutuk iha diferensia nia, maibe objetivu komum ida deit atu liberta povu husi kiak no mukit husi moras no buat hotu,”  dehan nia.

Nunee hatuur povu iha nivel ida deit ho povu seluk iha mundu tomak, soberania independente mais livre husi kiak no mukit, ida nee mak misaun boot ba lider politiku, partidu politiku sira, no ba sosiedade tomak.

Nia hatutan, maske ukun an tinan 20 ona, maibe bee moso povu sei hakilar hela no seidauk auto sufisiente produs nesesidade baziku no sei dependente ba iha rai liur.

“Agora iha situasaun pandemia Covid-19 nia laran loke matan katak, ita presiza fila fali ba rai tau liman iha rai, kuda iha rai hodi sustenta ita nia an rasik, ida nee mos positivu husi Covid-19 para fanu fila fali ita katak, ita nia rai bokur barak, nusa mak ita la investe iha ita nia rai hodi ita sai auto sufisiente hodi produs para konsumu,” haktuir nia.

Nunee mos militante RENETIL Manuel Monteiro dehan, iha loron 04 fulan Setembru nia kontente, tanba hanesan militante RENETIL komunga prinsipiu “Ukun Rasik-an, total no kompleta”. Pelu menus, ho rezultadu nee, povu maubere koilleta rezultadu husi toos ida ona.

No Sente triste, tanba manan tiha la selebra, maibe tenke halai sai husi uma. Tanba Indonezia falla iha seguransa hodi garante seguransa ba povu sivil, hanesan sira promete ba komunidade internasional liu husi rezolusaun Konsellu Seguransa ONU nian.

“Ajenda politika RENETIL nian neebe ami hanesan militante komunga hotu mak libertasaun do povu sai todan liu tan, tamba la iha konprimisiu politika mutua ida husi lider politiku hotu, hodi konsolida no konkista povu ba luta ida nee. Politika individual no grupuismu mak buras iha ita nia rain, tamba nee, espiritu nasionalizmu no patriotismu mihis ba beibeik. Iha tendensia supa mohu riku estadu nian ba preveleziu pesoal duke moris diak povu nian, neebe hatuur iha artigu 6 Konstituisaun Repúblika. Tanba ne’e, kestaun agrikultura, edukasaun no saudi povu nian sei kontinua sai proplema iha ukun ida agora no ukun futuru mai. Basa, ukun sira ba kotuk hamate tia ona partisipasaun sidadaun nia iha dezenvolvimentu nasionál ho osan. Ikus mai, kestaun direitus umanus. La iha edukasaun sivika (pendidikan kewarganegaraan) ba sidadaun sira,” dehan nia.

Ikus liu, hanoin pasadu prosesa kazu krime kontra umanidade hodi hametin justisa lolos ba rain laran. Se mak halo krime kontra lei nasional no internasional, tenke prosesa tuir lei. Basa, politika ohin bele mutin, aban bele mean. Maibe ba justisa ohin mutin, aban mutin, bairua mutin no kontinua mutin, labele kona noda metan.*

Reportajen: Emerenciana Pinto

Editor: Ekipa STL

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

NEWS UPDATE

KM Aprova Dekretu Lei Apoiu Nesesidade Baziku Ba Funsionariu Publiku

DILI , STLNEWS.co – Konsellu Ministru (KM) halao sorumutu iha Palasiu Governu aprova ona projetu dekretu-lei, atu kria subsidiu mensal ai-han nian ba funsionariu...

MAE Fo Pose Ba Prezidente Autoridade Munisipiu Dili

DILI, STLNEWS.co – Governu liu husi Ministeriu Administrasaun Estatal (MAE), fo pose ba Prezidente Autoridade Munisipiu Dili foun. Ministru Administrasaun Estatal (MAE) Miguel Pereira de...

Update Covid-19 TL 20 Setembru: Kazu Positivu 25, Rekuperadu 127 & Obitu 1

DILI, STLNEWS.co – Sentru Integradu Jestaun Krize (SIJK) ohin relata kazu positivu iha ema nain 25, rekuperadu 127 no obitu nain 1. "Kazu detetadu foun neebe...
%d bloggers like this: